بررسی عوامل عرضه و تقاضا در قیمت‌گذاری نرم‌افزار-۱

در بخش نظرات نوشته قیمت پایین فسفر، آقای اباذر نفیسی (که متاسفانه جز این نام، چیز دیگری از ایشان نمی‌دانم) نظر مبسوطی نوشته‌اند که لُب آن به اشکالات نرم‌افزاری‌ها در قیمت‌شکنی و رفتار صنفی بر می‌گردد. بنابراین، احساس کردم که باید کمی بیشتر در مورد قیمت‌گذاری نرم‌افزار صحبت کنم.

قیمت‌شکنی در بازار دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد. که عمده آن را می‌توان در تاثیرپذیری از نیروهای پنج‌گانه پورتر خلاصه نمود. من در ادامه این مطلب و مطالب آینده به بیان برخی دلایل تکمیل‌ و تفصیل‌کننده می‌پردازم:

قانون عرضه و تقاضا:

آدام اسمیت، در دویست و اندی سال پیش این نظریه را مطرح نمود که در یک اقتصاد آزاد، فعالیت‌های اقتصادی خود به خود و بر اساس نظام عرضه و تقاضا حرکت می‌کند. در بازار رقابتی قیمت و مقدار تعادلی یک کالا با عرضه و تقاضای بازار برای آن کالا تعیین می‌شود. به زبان ساده افزایش عرضه و یا کاهش تقاضا هر دو موجب کاهش قیمت و قرار گرفتن آن در یک نقطه تعادلی پایین می‌شوند. در وضعیت اقتصادی کنونی، هر دو حالت وجود دارد. در مورد دلایل افزایش عرضه بهکارگیری یک مدل علت و معلولی می‌تواند تا حد زیادی راه‌گشا باشد..

این روزها به جز نگاه به برنامه‌های تولید انبوه دانشگاه‌های نامعتبر شناخته شده، کافی است که به برخی روستاها هم مراجعه نمود و در جایی که دبیرستان هم ندارد، چند واحد دانشگاهی از انواع و اقسام مختلف پیدا کرد که در صدر فعالیت‌های خود، مهندس کامپیوتر! تربیت می‌کنند. کاری به لشگر دارندگان مدرک بی‌سواد که به شغل‌های نامرتبط رو می‌آورند ندارم. در بین این جماعت هستند افرادی که به لطف امکانات ساده‌شده برنامه‌نویسی به شیوه Drag & Drop و Wizard (که البته به طور اصولی رد شده محسوب می‌شود) و بهره‌گیری از سایت‌های اینترنتی و مجموعه‌های DVD نرم‌افزارهای کِرَک‌شده، توهم مهندس بودن خود را دارند و با تکیه بر دوره‌گردی و رانت و … با قیمت‌های ناچیز به ارائه خدمات می‌پردازند.

موضوع افزایش بی‌حد دارندگان مدرک تحصیلی (و نه دانش‌آموختگان) علاوه بر اثرات اقتصادی و ایجاد افزایش عرضه کاذب، صدمات و لطمات فراوانی را به حیثیت حرفه‌ای فعالان بخش فناوری اطلاعات آورده است و در نهایت منجر به کاهش سطح فرهیختگی جامعه فناوری اطلاعات کشور شده است. هما‌ن‌گونه که همه می‌دانیم در زمان رقابت، انتخاب یکی از دو استراتژی ایجاد تمایز و یا کاهش قیمت (یا هر دو) یکی از راه‌های مقابله با رقبا می‌باشد. کاهش سطح علمی و فرهیختگی عرضه‌کنندگان (به موضوع تقاضا کنندگان در نوشته‌های بعدی پرداخته می‌شود) از یک طرف و ضعف اقتصادی کلی جامعه از طرف دیگر باعث شده است که شرکت‌ها عموما به جای به کارگیری روش‌های ایجاد تمایز و افزایش کیفیت، به سیاست کاهش قیمت روی بیاورند و همه این‌ دلایل به صورت زنجیروار، باعث افزایش ارائه خدمات و محصولات نرم‌افزاری و کاهش سطح قیمت، گردیده‌است. نمودار زیر به توضیح شماتیک مطالب گفته شده می‌پردازد.


در نوشته‌های بعدی به تکمیل این مدل و بررسی تاثیرهای تقاضا در تعیین قیمت خواهیم پرداخت.